Kazan Suyu Şartlandırma: Kireç, Sertlik ve Blöfün Verime Etkisi

Buhar kazanında su yalnızca “buhara dönüşen madde” değildir; kazanın ömrünü ve verimini belirleyen en önemli etkenlerden biridir. Suyun içindeki çözünmüş mineraller ve gazlar, kazanın içinde birikerek ya da metali aşındırarak zamanla ciddi sorunlara yol açar. Su şartlandırma, bu sorunları kazana girmeden önlemeye yönelik işlemlerin tümüdür.

Kazan Suyunda Sorun Çıkaran Maddeler

• Sertlik (kalsiyum ve magnezyum): Isındıkça çözünürlükleri azalır ve ısıtma yüzeylerinde sert bir tabaka hâlinde çökerek kireç oluşturur.
• Silis: Özellikle yüksek basınçlarda sert ve temizlenmesi zor birikintiler oluşturabilir.
• Çözünmüş maddeler (TDS): Su buharlaştıkça kazanda konsantre olur; belirli bir seviyeyi aştığında köpürme ve buharla su taşınmasına neden olur.
• Çözünmüş gazlar: Oksijen ve karbondioksit korozyona yol açar. Bu konuyu degazör yazımızda ayrıntılı olarak anlattık.

Kireç Neden Bu Kadar Pahalıdır?

Kireç, ısıyı çok kötü ileten bir malzemedir. Isıtma yüzeylerini kapladığında iki sonuç doğurur:

1. Yakıt kaybı: Isının suya geçişi zorlaşır, aynı buhar için daha fazla yakıt gerekir ve baca gazı sıcaklığı yükselir. Kaynaklara göre birkaç milimetrelik bir kireç tabakası bile yakıt tüketimini belirgin şekilde artırabilir.
2. Aşırı ısınma ve boru hasarı: Kireç tabakası, metalin su tarafından soğutulmasını engeller. Metal sıcaklığı yükselir; bu da borularda şişme, deformasyon ve en kötü durumda yırtılmaya yol açabilir.

Su borulu kazanlarda ince borular ve yüksek ısı yükü nedeniyle su kalitesi daha da kritiktir. Hederli tasarım boru değişimini kolaylaştırsa da asıl hedef, borunun hiç zarar görmemesidir.

Su Şartlandırmanın Basamakları

1. Ön filtrasyon

Askıda katı maddeler, kum ve tortu filtrelerle tutulur. Bu, sonraki ekipmanları korur.

2. Yumuşatma

İyon değiştirici reçineli yumuşatıcılar, kalsiyum ve magnezyumu sodyumla değiştirerek sertliği giderir. Reçine, belirli aralıklarla tuzlu suyla rejenere edilir. Tuz deposunun boş kalması ya da rejenerasyonun aksaması, kazana sert su gitmesinin en yaygın nedenlerindendir.

3. Ters ozmoz (gerektiğinde)

Ham suyun çözünmüş madde ve silis içeriği yüksekse, ters ozmoz sistemi bu maddelerin büyük kısmını uzaklaştırır. Böylece blöf ihtiyacı da azalır.

4. Gaz giderme

Degazör, besi suyundaki oksijen ve karbondioksiti uzaklaştırır.

5. Kimyasal şartlandırma

Kalan oksijeni bağlayan, kazan suyunun pH değerini uygun aralıkta tutan ve kalıntı sertliğin yüzeylere yapışmasını önleyen kimyasallar dozlanır. Kimyasal seçimi; kazan tipine, basınca ve su analizine göre yapılmalıdır.

Hangi Değerler Takip Edilmeli?

Besi suyu ve kazan suyu için sınır değerler; kazan tipine ve çalışma basıncına göre ilgili standartlarda (alev-duman borulu kazanlar için TS EN 12953-10, su borulu kazanlar için TS EN 12952-12) ve kazan üreticisinin talimatlarında verilir. Günlük takipte öne çıkan ölçümler şunlardır:

Blöf: Ne Az, Ne Fazla

Su buharlaştıkça içindeki çözünmüş maddeler kazanda kalır ve konsantrasyonu artar. Blöf, bu konsantre suyun bir kısmını kazandan atarak yerine daha temiz besi suyu girmesini sağlama işlemidir.

• Yüzey (sürekli) blöf: Su yüzeyine yakın bölgeden, çözünmüş madde oranını kontrol etmek için sürekli ya da otomatik olarak yapılır.
• Dip blöf: Kazanın alt bölümünde biriken çamur ve tortuyu atmak için belirli aralıklarla, kısa süreli yapılır.

Yetersiz blöf köpürmeye, buharla su taşınmasına ve birikintilere yol açar. Aşırı blöf ise ısıtılmış, şartlandırılmış suyu ve kimyasalı boşa atar; bu da doğrudan yakıt ve su kaybıdır. İletkenliğe bağlı otomatik blöf sistemleri, blöfü ihtiyaca göre ayarlayarak bu dengeyi kurar. Blöf suyunun ısısı ise flaş tankı ve ısı değiştiricilerle geri kazanılabilir.

Günlük Kontrol Listesi

• Yumuşatıcı çıkışında sertlik testi
• Tuz deposunun seviyesi ve rejenerasyon takibi
• Kazan suyu iletkenliği ve pH ölçümü
• Kimyasal dozaj pompası ve depo seviyesi
• Dip blöfün talimata uygun yapılması
• Degazör basınç ve sıcaklığının kontrolü

Bu kontrollerin düzenli yapılması, kalifiye bir kazan operatörünün en önemli görevleri arasındadır. Operatörün işletmeye kazandırdıklarını bu yazımızda hesapladık.

Kazan Dairenizi Birlikte Değerlendirelim

Çiftel Kazan olarak 1986’dan bu yana İzmir Kemalpaşa’daki tesisimizde buhar, kızgın yağ ve sıcak su kazanları üretiyoruz. Kazan dairenizdeki mevcut durumu birlikte değerlendirmek, verim ve maliyet tarafında neler yapılabileceğini konuşmak için bizimle iletişime geçin ya da +90 232 479 11 21 / +90 544 479 11 21 numaralarından bize ulaşın.