Degazör Nedir? Kazan Besi Suyundaki Oksijene ve Korozyona Karşı İlk Savunma

Bir buhar kazanının ömrünü kısaltan en sinsi düşmanlardan biri gözle görülmez: besi suyunda çözünmüş hâlde bulunan oksijen. Oksijen, kazanın, besi hatlarının ve ekonomizerin iç yüzeylerinde yavaş ama sürekli ilerleyen bir korozyona yol açar. Bu korozyon çoğu zaman bir boru delindiğinde fark edilir. İşte degazör, bu sorunu kaynağında çözmek için kullanılan ekipmandır.

Bu yazıda degazörün ne olduğunu, nasıl çalıştığını, hangi türlerinin bulunduğunu ve işletmeye neler kazandırdığını anlatıyoruz.

Besi Suyundaki Gazlar Neden Tehlikelidir?

Şebeke ya da kuyu suyu, havayla temas ettiği için içinde çözünmüş gazlar taşır. Kazan açısından en önemli iki gaz şunlardır:

• Oksijen (O₂): Yüksek sıcaklıkta çelikle hızla tepkimeye girer ve yüzeyde küçük, derin çukurlar şeklinde ilerleyen oyuklanma (pitting) korozyonuna neden olur. Bu tür korozyon yaygın bir incelme yerine noktasal ilerlediği için, et kalınlığı genel olarak sağlam görünen bir boru beklenmedik biçimde delinebilir.
• Karbondioksit (CO₂): Buharla birlikte sisteme taşınır ve kondens içinde çözünerek karbonik asit oluşturur. Bu da özellikle kondens dönüş hatlarında incelme şeklinde korozyona yol açar.

Sıcaklık arttıkça bu tepkimeler hızlanır. Bu nedenle soğuk suda önemsiz görünen bir oksijen miktarı, kazan sıcaklığında ciddi bir hasar kaynağına dönüşebilir.

Degazör Nasıl Çalışır?

Degazörün çalışma prensibi basit bir fizik kuralına dayanır: Bir sıvıda çözünebilen gaz miktarı, sıcaklık arttıkça azalır. Su, kaynama sıcaklığına getirildiğinde içindeki gazları büyük ölçüde bırakır.

Degazörde besi suyu, kazandan alınan buharla doyma (kaynama) sıcaklığına kadar ısıtılır. Su, ince damlacıklar hâline getirilerek ya da tepsiler üzerinden akıtılarak buharla temas yüzeyi artırılır. Sudan ayrılan oksijen ve karbondioksit, az miktarda buharla birlikte tahliye (vent) hattından dışarı atılır. Gazı alınmış su ise degazörün altındaki depoda toplanarak besi pompalarıyla kazana gönderilir.

Basınçlı degazörler genellikle atmosfer basıncının biraz üzerinde, tipik olarak 0,2–0,5 bar civarında çalışır; bu basınçta suyun sıcaklığı yaklaşık 105–110 °C olur. Doğru tasarlanmış ve işletilen bir degazör, çözünmüş oksijeni çok düşük seviyelere indirebilir.

Degazör Türleri

Hangi türün uygun olduğu; kazan kapasitesine, çalışma basıncına, kondens dönüş oranına ve işletmenin su şartlandırma yaklaşımına göre belirlenir.

Degazör Kimyasal Şartlandırmanın Yerini Tutar mı?

Tam olarak değil, ama yükünü büyük ölçüde hafifletir. Degazör oksijenin büyük kısmını mekanik olarak uzaklaştırır; geride kalan çok düşük miktardaki oksijen ise oksijen bağlayıcı kimyasallarla giderilir. Degazörü olmayan bir sistemde bu kimyasallardan çok daha fazla kullanmak gerekir. Bu da hem doğrudan maliyet hem de kazan suyundaki çözünmüş madde miktarının artması, dolayısıyla daha fazla blöf anlamına gelir.

Su şartlandırmanın bütününü (yumuşatma, kimyasal dozaj, blöf) kazan suyu şartlandırma yazımızda ayrıntılı olarak anlattık.

Degazörün İşletmeye Kazandırdıkları

• Daha uzun kazan ömrü: Oksijen korozyonunun önlenmesi; kazan borularını, besi hatlarını ve ekonomizeri korur.
• Daha az kimyasal: Oksijen bağlayıcı kimyasal tüketimi ciddi ölçüde azalır.
• Besi suyunun ön ısıtılması: Kazana daha sıcak su girdiği için aynı miktar buhar için daha az yakıt harcanır. Uygulamada besi suyu sıcaklığındaki her 6 °C artışın yaklaşık %1 yakıt tasarrufu sağladığı yaygın bir yaklaşım olarak kabul edilir.
• Termal şokun azalması: Soğuk suyun sıcak kazana basılmasından doğan gerilmeler azalır.
• Kondens sisteminin korunması: Karbondioksitin uzaklaştırılması, kondens hatlarındaki asidik korozyonu azaltır.

Degazör ve Kondens Birlikte Düşünülmeli

Degazör genellikle kondens dönüşünün ve takviye suyunun (make-up) buluştuğu noktadır. Sıcak kondensin geri kazanılması, degazörü ısıtmak için gereken buhar miktarını azaltır ve sisteme giren taze suyu, dolayısıyla taze oksijeni azaltır. Kondensin neden bu kadar değerli olduğunu kondens geri dönüşü yazımızda hesaplarıyla anlattık.

İşletmede Dikkat Edilmesi Gerekenler

• Basınç ve sıcaklık sabit tutulmalı: Degazör, tasarım basıncının altında çalışırsa su doyma sıcaklığına ulaşmaz ve gazlar tam ayrılmaz.
• Tahliye (vent) hattı açık olmalı: Vent hattından sürekli küçük bir buhar tüyü çıkması normaldir; bu, gazların sistemden atıldığını gösterir. Buhar kaybını azaltmak için vent vanasını tamamen kapatmak, gazların degazörde kalmasına neden olur.
• Seviye kontrolü: Depodaki su seviyesi kazanın besi suyu güvenliği için izlenmelidir.
• Besi pompası emişi: Degazörden alınan su kaynama noktasına yakın olduğu için, pompaların buharlaşma (kavitasyon) yaşamaması adına degazör genellikle yüksekte konumlandırılır.
• Periyodik ölçüm: Besi suyundaki çözünmüş oksijen ve kazan suyu değerleri düzenli olarak ölçülmelidir.

Kazan Dairenizi Birlikte Değerlendirelim

Çiftel Kazan olarak 1986’dan bu yana İzmir Kemalpaşa’daki tesisimizde buhar, kızgın yağ ve sıcak su kazanları üretiyoruz. Kazan dairenizdeki mevcut durumu birlikte değerlendirmek, verim ve maliyet tarafında neler yapılabileceğini konuşmak için bizimle iletişime geçin ya da +90 232 479 11 21 / +90 544 479 11 21 numaralarından bize ulaşın.