D Tipi Kazan mı, Hederli Kazan mı? İki Su Borulu Kazanın Gerçek Farkı

Yüksek kapasiteli bir buhar kazanı yatırımında karşılaşılan en sık soru şudur: D tipi kazan mı, hederli kazan mı? İkisi de su borulu kazandır. İkisinde de su boruların içinde dolaşır, alev ve sıcak gazlar boruları dışarıdan ısıtır. Yüksek basınca ve kapasiteye ikisi de uygundur. Kâğıt üzerinde birbirine çok benzeyen bu iki kazan, işletmenin 15–20 yılı boyunca bambaşka sonuçlar doğurur. Farkı yaratan, boruların kazana nasıl bağlandığı ve bir boru arızalandığında neler yaşandığıdır.

Çiftel Kazan olarak 1986’dan bu yana İzmir Kemalpaşa’daki tesisimizde hem D tipi hem de patentli hederli su borulu kazan üretiyoruz. Bu yazıda iki tasarımı yapı, bakım, boru değişimi, yakıt ve ömür boyu maliyet açısından karşılaştırıyoruz.

D Tipi Kazan ile Hederli Kazan Arasındaki Temel Fark Nedir?

Temel fark boru bağlantısındadır. D tipi kazanda kıvrımlı borular üstteki buhar domu ile alttaki su domu arasına bağlanır. Ocak duvarları birbirine kaynaklı membran borulardan oluşur. Bu yüzden arızalı bir boru yerinde değiştirilemez, yalnızca körlenebilir. Hederli kazanda ise düz borular iki heder kutusu arasına genişletilerek bağlanır. Her borunun karşısındaki bakım kapağı açılarak boru tek tek sökülüp yenilenir.

Bu tek fark bakım süresini, duruş maliyetini, kazanın yıllar içindeki verimini ve toplam ömrünü doğrudan belirler. Önce iki tasarımı kısaca tanıyalım.

D Tipi Su Borulu Kazan Nasıl Çalışır?

D tipi kazan, adını yanma odasını çevreleyen boruların kesitte “D” harfine benzeyen yerleşiminden alır. Üstte buhar domu, altta su domu bulunur. İkisi arasındaki konveksiyon boru demeti ile membran duvarlı yanma odası, büyük bir ısıtma yüzeyini kompakt bir gövdeye sığdırır. Brülörden çıkan alevin ısısı önce membran duvarlara radyasyonla, ardından boru demetine konveksiyonla aktarılır. Su-buhar karışımı doğal sirkülasyonla buhar domuna yükselir.

D tipi kazanlar en yaygın olarak doğalgaz ve sıvı yakıtlı brülörlerle çalıştırılır. Yüksek kapasitede kompakt bir çözüm sunar, hızlı devreye girer ve yük değişimlerine hızlı yanıt verir. Tasarımın ayrıntılarını D tipi kazan rehberimizde anlattık.

Hederli Su Borulu Kazan Nasıl Çalışır?

“Heder”, boruların bağlandığı kollektör kutusudur. Hederli kazanda borular ön ve arka heder kutularının paralel plakaları arasına sıra hâlinde dizilir. Boru uçları heder plakasında mandrelle genişletilerek sızdırmaz biçimde bağlanır. Heder yüzeyinde her borunun tam karşısında bir bakım kapağı vardır.

Çift cidarlı 45 derecelik yönlendirici plakalar alevin kazan içinde dört geçiş yapmasını sağlar. Borular yere 6 derecelik açıyla yerleştirilir, bu da buharın aşağıdan yukarıya doğru akıp domda toplanmasına yardım eder. Yanma hücresinin çeperleri ateş tuğlası ve taş yünü ile yalıtılır. Kazan altındaki döner ızgaralı yakma sistemi kömür ve biyokütleyi otomatik besler ve külü otomatik tahliye eder. Ayrıntılar için hederli su borulu döner ızgaralı buhar kazanı sayfamıza bakabilirsiniz.

Asıl Fark: Bir Boru Arızalandığında Ne Olur?

Her su borulu kazanda borular zamanla yıpranır. Kireç, korozyon, oksijen, ani termal şoklar ya da yerel aşırı ısınma bir borunun delinmesine yol açabilir. İyi bir su şartlandırma bu riski azaltır ama sıfırlamaz. Asıl soru, kazanın ömrü boyunca karşılaşılacak bu arızanın nasıl giderileceğidir.

D tipi kazanda: yerinde boru değişimi yok, yalnızca körleme

D tipi kazanda borular kıvrımlıdır. Yanma odası duvarlarında borular yan yana kaynaklı membran paneller oluşturur. Bu yüzden sahada tek bir borunun sökülüp yerine yenisinin takılması pratikte mümkün olmaz. Uygulamadaki çözüm, arızalı borunun iki ucunun domların içinden tapa ile kapatılmasıdır. Buna boru körleme denir.

Körleme de kısa bir iş değildir:

• Kazan tamamen durdurulur, soğutulur ve boşaltılır.
• Domların adam delikleri açılır, iç ortam havalandırılır. Kapalı alanda çalışma için gerekli güvenlik önlemleri alınır.
• Ekip doma girer, arızalı borunun uçlarını bulur ve körler. Membran duvardaki hasar ayrıca kaynakla onarılır.
• Kazan yeniden doldurulur, sızdırmazlık ve basınç kontrolü yapılır, sonra kademeli olarak devreye alınır.

Bu süreç çoğu zaman günler sürer. Daha önemlisi, körlenen her boru kazanın ısıtma yüzeyinden kalıcı olarak düşer. Birkaç boru körlendikten sonra kapasite ve verim azalır, sirkülasyon dengesi bozulabilir. Sonunda kapsamlı ve maliyetli bir boru yenileme revizyonu kaçınılmaz olur.

Hederli kazanda: boru kapaktan sökülür, yenisi takılır

Hederli kazanda aynı arıza çok daha basit giderilir. Arızalı borunun karşısındaki heder kapağı açılır, eski boru sökülür. Yeni boru yerine sürülür ve uçları mandrelle genişletilerek heder plakasına sızdırmaz biçimde bağlanır. Kapak kapatılır, basınç testi yapılır ve kazan devreye alınır. Kazanın gövdesine, yalıtımına ve diğer borulara dokunulmaz.

Üretimin acil devam etmesi gerektiğinde arızalı boru yine heder kapaklarından kısa sürede körlenebilir. Ama burada körleme geçici bir önlemdir. Uygun ilk duruşta boru yenilenir ve kazan ilk günkü ısıtma yüzeyine döner. Yani hederli kazan, ömrünü tüketen değil, yenilenebilen bir varlıktır. Hederli tasarımın diğer avantajlarını hederli kazanın 7 avantajı yazımızda topladık.

D Tipi ve Hederli Kazan Karşılaştırma Tablosu

Verim Açısından Hangisi Daha İyi?

İki kazan da doğru tasarlandığında yeni hâliyle yüksek verimle çalışır. Fark, yıllar içinde verimin korunabilmesinde ortaya çıkar. Kazan verimini düşüren iki büyük etken vardır: borularda biriken kireç ve kurum ile kaybedilen ısıtma yüzeyi.

• Temizlenebilirlik: Hederli kazanın düz boruları kapaklardan mekanik olarak temizlenip gözle kontrol edilebilir. D tipinin kıvrımlı borularında bu çoğunlukla mümkün değildir, kimyasal temizliğe başvurulur.
• Yüzey kaybı: D tipinde körlenen her boru ısıtma yüzeyini azaltır, baca gazı sıcaklığı yükselir ve verim düşer. Hederli kazanda boru yenilenir, yüzey korunur.
• Alev yolu: Hederli kazandaki dört geçişli alev dolaşımı ve ateş tuğlası yalıtımı ısının kazanda kalmasını sağlar.

Kazanınızın mevcut verimini görmek için kazan verimi hesaplama aracımızı kullanabilirsiniz.

Yakıt Seçimi Kararı Nasıl Etkiler?

Yakıt, bu karşılaştırmanın en belirleyici başlıklarından biridir. D tipi kazanlar brülörle çalışan doğalgaz ve sıvı yakıt uygulamaları için tasarlanır. Hederli kazanlarımız ise döner ızgarayla birlikte, kömür ve biyokütle gibi katı yakıtları otomatik ve verimli yakmak için geliştirilmiştir.

Yakıt, bir buhar kazanının ömür boyu maliyetindeki en büyük kalemdir. Katı yakıt ve biyokütle, birçok bölgede doğalgaza göre birim enerji başına daha ekonomik olabilir. İşletmenizdeki farkı yakıt maliyeti karşılaştırma aracıyla kendi rakamlarınızla görebilirsiniz. Döner ızgaranın yanma mantığını döner ızgara nasıl çalışır yazımızda anlattık.

Hangi İşletme İçin Hangisi?

Hederli kazan seçmeniz gereken durumlar

• Kömür, fındık kabuğu, pelet, prina gibi katı yakıt ya da biyokütle kullanmak istiyorsanız.
• Duruşun pahalıya mal olduğu sürekli üretim yapıyorsanız (süt, gıda, bitkisel yağ, tekstil, ilaç, tavukçuluk).
• Kazanı 20 yıl ve üzeri kullanmayı, boru yenilemeyle verimi korumayı hedefliyorsanız.
• Değişken buhar çekişiniz ve dur-kalk çalışmanız varsa.

D tipi kazanın öne çıktığı durumlar

• Yakıtınız yalnızca doğalgaz ya da sıvı yakıtsa ve çok yüksek kapasiteyi kompakt bir alana sığdırmanız gerekiyorsa.
• Kazan dairesinde katı yakıt deposu ve kül tahliyesi için yer yoksa.

Doğalgazla orta kapasitede çalışacak işletmeler için doğalgazlı skoç tipi kazan da güçlü bir seçenektir. Tüm su borulu seçenekleri su borulu kazan rehberimizde bir arada bulabilirsiniz.

Sahadan: İki Tasarımı da Üreten Bir Üretici Olarak

D tipi kazanlarımızdan biri, Irak’ta bir üniversite için üretildi. Hederli kazanlarımız ise Türkiye’nin dört bir yanında çalışıyor:

• Akova Süt: 25 ton/saat ve 25 bar.
• Özmiroğlu Yağ: 20 ton/saat ve 12 bar.
• Yonca Gıda, Verde Yağ ve Doğuş Süt gibi pek çok tesis.

Sahadaki deneyimimiz açık: Katı yakıt kullanan ve sürekli üretim yapan işletmelerde, boru bakımının kolaylığı kazan seçiminde en az kapasite kadar önemlidir.

Hederli su borulu kazan ve döner ızgaralı yakma sistemi, Çiftel Kazan’ın kendi geliştirdiği patentli tasarımlardır. Toplam 4 tescilli patentimiz bulunur. Tüm projelerimizi referanslar sayfamızda görebilirsiniz.

Karar Vermeden Önce: Kapasite ve Su Kalitesi

Hangi kazanı seçerseniz seçin, iki konu ömrü belirler: doğru kapasite ve iyi su şartlandırma.

• Kapasite: Büyük seçilen kazan düşük yükte verimsiz çalışır, küçük seçilen kazan sürekli zorlanır. İhtiyacınızı buhar kazanı kapasite hesaplama aracıyla ön hesaplayabilir, kapasite seçim rehberimize göz atabilirsiniz.
• Su kalitesi: Su borulu kazanlarda ince borular kireç ve oksijen korozyonuna karşı hassastır. Bu konuyu kazan suyu şartlandırma yazımızda ele aldık. Düzenli bakım için buhar kazanı bakım listemize de bakabilirsiniz.

Sonuç: Aynı Aileden İki Kazan, Farklı Bir Ömür

D tipi kazan ve hederli kazan aynı su borulu teknolojiden gelir. Ama bir boru arızasıyla karşılaşıldığında ayrışırlar:

• D tipinde boru yerinde değiştirilemez. Günler süren bir körleme işlemi gerekir ve her körlemede kazan biraz daha yüzey kaybeder.
• Hederli kazanda boru, kapağından tek tek ve kısa sürede yenilenir. Kazan ilk günkü performansına döner.

Katı yakıt, sürekli üretim ve uzun ömür hedefleyen işletmeler için tercih bu yüzden çoğu zaman hederli kazandan yana olur.

Tesisiniz için hangi tasarımın uygun olduğunu buhar ihtiyacınız, basıncınız, yakıtınız ve yerleşim alanınızla birlikte değerlendirelim. Bizimle iletişime geçin ya da +90 232 479 11 21 / +90 544 479 11 21 numaralarından bize ulaşın.